???????: نوری شهابی
?????: ۱۳٩٠/۳/۱

ملا حامد بیسارانی معروف به کاتب الاسرار

 از شاعران قرن سیزدهم ایران است. وی در سال ۱۲۳۰ هجری قمری (یا ۱۲۲۵) در نزدیکی سنندج در قریه بیساران به دنیا آمد و در زادگاه خود بیساران که از روستاهای هورامان ژاورود استان کردستان بود به تحصیل پرداخت. پس از آن که مقدمات را تمام کرد به شهر سنندج سفر کرد. در سن بیست سالگی (چنانچه خود گفته‌است) با عارفی متقی به نام حاج محمد صدیق سنندجی که از مریدان مولانا خالد شهرزوری(ذی الجناحین نقشبندی) بوده‌ است آشنا شده‌است و و طریقه نقشبندی را از او اخذ نمود و به سیر و سلوک پرداخت. پس از وفات حاج محمد صدیق (در سال ۱۲۵۱ هجری قمری) سنندج را ترک گفته و به عراق رفت و تحصیلات خود را در آنجا از سر گرفت.

ادامه مطلب


در همین اوقات با شیخ عثمان سراج الدین تویلی آشنا شد. چندی بعد باز راه سنندج را در پیش گرفت و دوباره به تحصیل پرداخت. اما علاقه اش به عرفان وی را به سوی دارالارشاد تویلیدر عراق کشانید و فصیده‌ای را به عنوان رهآورد حضور شیخ انشا کرد.

برای دیگر کاربردها، بیسارانی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ملا حامد این بار دیگر به تمامی دست از همه کارها کشید و در کنج خانقاه به سیر و سلوک پرداخت و زیر نظر و مراقبت معنوی شیخ، از وارستگی قدم به دایره آراستگی گذارد. آنگاه شیخ سراج الدین او را پس از اعطای اجازه و خلعت خلافت، ندیم و منشی مخصوص خود قرار داده و دستور داد وی را به نام کاتب الاسرار بخوانند.

ملا حامد آثار و تالیفاتی هم داشته‌است از جمله شرحی است بر مثنوی معنوی از مولانا جلال الدین. آغاز این کتاب اشعاری است بر وزن مثنوی که دو بیت آخر آن تاریخ تالیف است. و پس از آن مقدمه را به نثر چنین دنبال کرده‌است:

 

اما بعد-حقیر فقیر بی بضاعت بندهٔ سر افکندهٔ قلیل الستطاعه و گمشده بیدای بی سر و سامانی -ملا حامد بن ملا علی المشهور به بیسارانی بعد از آنکه روزگاریبه صرف و لعب صرف کردم. گرانمایه عنفوان جوانی را قاید توفیق مرا به سعادت دریافتقبول شهریار مسند وصول حضرت پیر روشن ضمیر کامل و مکمل عثمان ثانی رسانید و با ایننا اهلی مقیم آستان علیه اش گردانید. الان که تاریخ ۱۲۸۱ هجری است از سی سال کمی کمیا زیادت در این آستان که آشیان راستان است شرف سکونت دست داده اگر چه بهکار شکارینیایم طفیل سگانش کنم زندگانی ...

 

.

یکی دیگر از آثار ملا حامد بیسارانی کتاب ریاض المشتاقین است که مشتمل بر یک مقدمه سه روضه و یک خاتمه می‌باشد. مقدمه در بیان تشرف نویسنده‌است به حضور مرشد و کسب طریقت. روضه اول در بیان شرح حال خالد ذی الجناحین است. روضهٔ دوم در بیان شرح حال شیخ سراج الدین. روضهٔ سوم در ذکر دلایل اثبات طریقه و صحت آن و رد اعتراض مخالفین و معاندین است. خاتمه در بیان قسمتی از مناقب امام ربانی مجدد الف ثانی است. آغاز این کتاب چنین است:

 

زینت طفرای دولت ابدیه و زیور سر لوحه کتاب سعادت سر مدیه سپاس و ستایشآفریدگاری است جل الشانه که محامد حامدان ملا اعلی از نسخهٔ جامعه مقاماتش حرفی استبلکه نقطه‌ای و معارف عارفان حلقهٔ اصطفا از دریای ذخار کراماتش ظرفی است بلکهقطره‌ای ...

 

.

از دیگر تالیفات ملاحامد شرحی است فارسی بر منظومه گلشن راز، شرحی بر منظومه ابن رسلان به فارسی و منظومه‌ای به کردی در عقاید است.

 

 


????? ??
??????